مزایا و معایب قابلمه چدن؛ قبل از خرید بدانید
زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه
فهرست مطالب
- قابلمه چدن چیست؟
- مزایای قابلمه چدن
- ۱. نگه‌داشتن گرما و حرارت پایدار
- ۲. مناسب پخت آرام؛ خورش، برنج و آش
- ۳. دوام و عمر طولانی
- ۴. کار روی منابع حرارتی مختلف
- ۵. ظاهر و تنوع
- معایب قابلمه چدن
- ۱. وزن زیاد
- ۲. دیرتر گرم می‌شود
- ۳. حساسیت به شوک حرارتی و ضربه
- ۴. چدن خام زنگ می‌زند و آبدیده کردن لازم دارد
- ۵. دستهٔ چدنی داغ می‌شود
- ۶. پوشش داخلی ظرف روکش‌دار مراقبت می‌خواهد
- مزایا و معایب قابلمه چدن خام و گرانیت در یک نگاه
- چه کسی قابلمه چدن بخرد و چه کسی نخرد؟
- مراقبت از قابلمه چدن، کوتاه و کاربردی
- قبل از خرید، از اصل بودن چدن مطمئن شوید
- سؤالات متداول
- بزرگ‌ترین عیب قابلمه چدن چیست؟
- معایب قابلمه چدن گرانیت چیست؟
- آیا قابلمه چدن برای پخت برنج مناسب است؟
- آیا قابلمه چدن روی اجاق القایی کار می‌کند؟
- چرا دستهٔ قابلمه چدن داغ می‌شود و چه کنیم؟
- قابلمه چدن ایرانی ارزش خرید دارد؟
مزایا و معایب قابلمه چدن را می‌شود در یک جمله خلاصه کرد: چدن گرما را آرام می‌گیرد و مدت زیادی نگه می‌دارد و اگر آرام گرم شود حرارت پایداری به غذا می‌دهد، و اگر درست با آن رفتار کنید سال‌ها کار می‌کند؛ در عوض سنگین است، دیرتر گرم می‌شود، از ضربه و تغییر ناگهانی دما آسیب می‌بیند و دستهٔ چدنی‌اش موقع پخت داغ می‌شود. اینکه چدن خام بخرید یا چدن با پوشش گرانیت هم بخشی از این معادله را عوض می‌کند، چون زنگ‌زدگی و آبدیده کردن فقط دردسر چدن خام است.
اگر همین حالا دنبال قابلمه چدن هستید، بهتر است قبل از انتخاب سایز و رنگ، این نقاط قوت و ضعف را با سبک آشپزی خودتان بسنجید. در ادامه، مزایا و معایب را بدون اغراق کنار هم گذاشته‌ایم تا بدانید قابلمه چدنی به آشپزخانهٔ شما می‌خورد یا نه.
قابلمه چدن چیست؟
قابلمه چدن ظرفی است که بدنه‌اش از چدن ریخته‌گری شده است؛ آلیاژی از آهن و کربن که دیواره‌ای ضخیم و سنگین می‌سازد. دو نوع اصلی در بازار هست. چدن خام هیچ پوششی ندارد و سطحش با لایه‌ای از روغن پخته محافظت می‌شود. چدن با پوشش بدنهٔ چدنی دارد ولی داخلش با یک لایهٔ نچسب، مثل پوشش گرانیت، روکش شده است. قابلمه‌های ماراتن از نوع دوم‌اند: بدنه و دستهٔ چدنی، پوشش داخلی گرانیت و درب پیرکس با منفذ خروج بخار، ساخت ایران. برای مقایسهٔ کامل این دو جنس، مطلب فرق قابلمه چدن و گرانیت را بخوانید؛ اینجا فقط روی نقاط قوت و ضعف تمرکز می‌کنیم.
مزایای قابلمه چدن
۱. نگه‌داشتن گرما و حرارت پایدار
مهم‌ترین مزیت چدن، جرم حرارتی بالای آن است. چدن گرما را سریع منتقل نمی‌کند، ولی وقتی دیوارهٔ ضخیمش روی شعلهٔ ملایم آرام و کامل گرم شد، گرمای زیادی در خودش ذخیره می‌کند و با اضافه کردن مواد سرد یا کم و زیاد شدن جزئی شعله، دمایش کمتر افت می‌کند. نتیجه این است که حرارت داخل قابلمه ثابت‌تر می‌ماند و اگر ظرف را آرام گرم کرده باشید، غذا کمتر یک‌طرفه ته می‌گیرد. بعد از خاموش کردن شعله هم قابلمه مدتی گرم می‌ماند و غذا دیرتر سرد می‌شود.
۲. مناسب پخت آرام؛ خورش، برنج و آش
آشپزی ایرانی پر از غذاهایی است که باید ساعت‌ها روی شعلهٔ ملایم بمانند: قورمه‌سبزی، قیمه، آبگوشت، آش و دم کشیدن برنج. چدن در همین نوع پخت می‌درخشد. حرارت پایدار باعث می‌شود خورش آرام جا بیفتد و کمتر نیاز به هم زدن مداوم داشته باشد. برای برنج هم کف ضخیم کمک می‌کند ته‌دیگ یکدست‌تری بگیرید، به شرطی که شعله را درست تنظیم کنید. درب پیرکس هم دیدن غذا را بدون برداشتن درب ممکن می‌کند.
۳. دوام و عمر طولانی
بدنهٔ چدنی در استفادهٔ معمول خم نمی‌شود و تاب برنمی‌دارد و با استفادهٔ درست سال‌ها کار می‌کند. همین است که خیلی‌ها قابلمهٔ چدن را جزو خرید جهیزیه می‌دانند؛ ظرفی که قرار نیست بعد از یکی دو سال عوض شود. البته در ظرف روکش‌دار، عمر پوشش داخلی به نحوهٔ شست‌وشو و ابزار آشپزی بستگی دارد.
۴. کار روی منابع حرارتی مختلف
چدن به‌خاطر خاصیت مغناطیسی آهن با اجاق القایی سازگار است و روی اجاق گاز معمولی هم مشکلی ندارد؛ فقط روی القایی ظرف را با توان پایین شروع کنید و آن را روی صفحهٔ شیشه‌ای نکشید. در توضیحات محصولات ماراتن آمده است که این ظروف روی اجاق گاز، شعلهٔ مستقیم و اجاق القایی قابل استفاده‌اند. اگر قصد دارید بعداً اجاق‌تان را عوض کنید، این انعطاف ارزشمند است.
۵. ظاهر و تنوع
قابلمهٔ چدن روی گاز و سر سفره ظاهر شکیلی دارد و در مدل‌های روکش‌دار می‌شود رنگ را با آشپزخانه هماهنگ کرد؛ مثلاً قابلمه‌های ماراتن در طرح‌های الماس، لبخندی و فورج و در رنگ‌هایی مثل مشکی، طوسی تیره، رزگلد، نسکافه‌ای، زیتونی و سبز کله‌غازی عرضه می‌شوند.
معایب قابلمه چدن
چدن نقاط ضعف مشخصی دارد که بهتر است قبل از خرید بدانید، نه بعد از آن.
۱. وزن زیاد
چدن سنگین است و این شاید رایج‌ترین گلایهٔ خریداران باشد. قابلمهٔ بزرگ چدنی وقتی پر از غذا باشد، جابه‌جا کردنش با یک دست سخت است و برای خالی کردن آبکش برنج یا شستن در سینک کمی زور می‌خواهد. اگر جابه‌جایی برایتان سخت است، سایز کوچک‌تر را در نظر بگیرید و قابلمهٔ بزرگ را همیشه با دو دست بلند کنید.
۲. دیرتر گرم می‌شود
همان جرم حرارتی که گرما را نگه می‌دارد، باعث می‌شود چدن دیرتر از ظروف نازک گرم شود. باید چند دقیقه روی شعلهٔ ملایم تا متوسط به آن فرصت بدهید و بعد شعله را بالا ببرید. اگر عادت دارید از همان ابتدا شعله را زیاد کنید، بخشی از کف که بالای شعله است خیلی زودتر از بقیهٔ ظرف داغ می‌شود، چون چدن گرما را کند منتقل می‌کند، و غذا همان‌جا ته می‌گیرد. چدن به کم کردن شعله هم دیر واکنش نشان می‌دهد.
۳. حساسیت به شوک حرارتی و ضربه
چدن با وجود ظاهر محکم، شکننده است، نه انعطاف‌پذیر. افتادن روی زمین سخت یا ضربهٔ محکم ممکن است باعث ترک یا لب‌پریدگی شود. تغییر ناگهانی دما هم برایش خطرناک است: ریختن آب سرد در قابلمهٔ داغ، یا گذاشتن ظرف داغ روی سطح خیس و سرد، هم به بدنه فشار می‌آورد و هم در ظروف روکش‌دار به پوشش داخلی آسیب می‌زند. قاعدهٔ ساده این است که بگذارید ظرف قبل از شستن تا حد ولرم خنک شود.
۴. چدن خام زنگ می‌زند و آبدیده کردن لازم دارد
چدن خام اگر خیس بماند یا لایهٔ روغنی محافظش از بین برود، زنگ می‌زند. این نوع ظرف را باید قبل از استفاده آبدیده کنید، بعد از هر شست‌وشو کاملاً خشک کنید و گاهی آبدیده کردن را تکرار کنید. غذاهای ترش مثل رب گوجه، غوره و آبلیمو هم اگر مدت طولانی در چدن خام بمانند، ممکن است لایهٔ آبدیده را ضعیف کنند. در چدن با پوشش گرانیت، تا وقتی پوشش سالم است، این مشکل در سطح داخلی وجود ندارد، چون غذا با فلز تماس ندارد.
۵. دستهٔ چدنی داغ می‌شود
در بیشتر قابلمه‌های چدنی، دسته از همان جنس بدنه است و یک تکه با آن ساخته شده؛ پس موقع پخت همراه با بدنه داغ می‌شود. دستهٔ قابلمه‌های ماراتن هم چدنی است. راه‌حل ساده است: همیشه دستگیرهٔ پارچه‌ای یا دستکش آشپزخانه دم دست داشته باشید یا از دستهٔ سیلیکونی استفاده کنید که روی دسته کشیده می‌شود. برای نمونه، سرویس ۲۶ پارچهٔ طرح لبخندی ماراتن همراه با ۴ دستهٔ سیلیکونی عرضه می‌شود.
۶. پوشش داخلی ظرف روکش‌دار مراقبت می‌خواهد
اگر چدن با پوشش گرانیت بخرید، از دردسر زنگ و آبدیده کردن خلاص می‌شوید، ولی در عوض باید مراقب خود پوشش باشید: سیم ظرفشویی، پودرهای ساینده و کفگیر فلزی تیز به لایهٔ نچسب آسیب می‌زنند. کفگیر و ملاقهٔ چوبی یا سیلیکونی بهترین همراه این ظروف است.
مزایا و معایب قابلمه چدن خام و گرانیت در یک نگاه
بسیاری از معایب چدن فقط مال یکی از این دو نوع است. این جدول خلاصهٔ تفاوت‌هاست؛ مقایسهٔ کامل‌تر را در مطلب قابلمه چدن بهتر است یا گرانیت بخوانید.
| ویژگی | چدن خام | چدن با پوشش گرانیت |
|---|---|---|
| نگه‌داشتن گرما | عالی | عالی؛ بدنه همان چدن است |
| وزن | سنگین | سنگین |
| زنگ‌زدگی سطح داخلی | اگر خیس بماند زنگ می‌زند | غذا با فلز تماس ندارد؛ زنگ داخلی مطرح نیست |
| آبدیده کردن | لازم است و باید تکرار شود | لازم نیست |
| نچسب بودن | با آبدیده شدن به‌تدریج بهتر می‌شود | از ابتدا نچسب است |
| غذاهای ترش | ماندن طولانی توصیه نمی‌شود | مشکل کمتری دارد |
| حساسیت | به رطوبت و ضربه | به ساینده، ابزار فلزی، ضربه و شوک حرارتی |
| داغ شدن دسته | بله، اگر دسته چدنی باشد | بله، اگر دسته چدنی باشد |
یک نکته دربارهٔ سلامت: گاهی گفته می‌شود پخت در چدن خام کمی آهن به غذا اضافه می‌کند؛ مقدارش به نوع غذا و مدت پخت بستگی دارد، ثابت و قابل اتکا نیست و جای رژیم غذایی یا توصیهٔ پزشک را نمی‌گیرد. این بحث فقط به چدن خام مربوط است؛ در ظرف روکش‌دار غذا با فلز تماس ندارد و نباید چنین انتظاری از آن داشت.
چه کسی قابلمه چدن بخرد و چه کسی نخرد؟
قابلمه چدن برای شما مناسب است اگر:
- زیاد خورش، آش، آبگوشت و برنج دمی می‌پزید و پخت آرام روی شعلهٔ ملایم برایتان مهم است.
- به دنبال ظرفی برای جهیزیه یا خرید یک‌باره هستید که سال‌ها کار کند.
- اجاق القایی دارید یا قصد خریدش را دارید.
- حوصلهٔ کمی مراقبت دارید: صبر برای خنک شدن ظرف، شست‌وشوی ملایم و استفاده از کفگیر چوبی یا سیلیکونی.
شاید بهتر باشد سراغ گزینهٔ دیگری بروید اگر:
- جابه‌جا کردن ظرف سنگین برایتان سخت است یا در آشپزخانه فضای نگهداری کمی دارید.
- بیشتر غذاهای خیلی سریع درست می‌کنید و نمی‌خواهید چند دقیقه برای گرم شدن ظرف صبر کنید.
- عادت دارید ظرف داغ را مستقیم زیر شیر آب سرد بگیرید یا با سیم ظرفشویی بشویید.
اگر در گروه اول هستید، قدم بعدی انتخاب سایز است. قطر قابلمه را بر اساس تعداد نفرات انتخاب کنید: در توضیحات سرویس‌های طرح الماس ماراتن آمده که قابلمه‌های ۱۶، ۲۰، ۲۴، ۲۸ و ۳۲ به ترتیب تقریباً برای ۳، ۵، ۷، ۹ و ۱۱ نفر مناسب‌اند؛ البته این عددها تقریبی‌اند و به نوع غذا بستگی دارند. برای خانوادهٔ چهار یا پنج نفره، قابلمه چدن سایز ۲۴ گزینهٔ رایج پخت روزانه است و برای مهمانی‌ها قابلمهٔ سایز ۲۸ یا ۳۲ کار راه‌انداز است. اگر چند ظرف هم‌زمان لازم دارید، خرید سرویس قابلمه چدنی معمولاً منطقی‌تر از خرید تک‌تک ظروف است.
مراقبت از قابلمه چدن، کوتاه و کاربردی
بیشتر معایب چدن با چند عادت ساده کنترل می‌شود: ظرف را روی شعلهٔ ملایم گرم کنید و بعد شعله را بالا ببرید؛ قبل از شستن صبر کنید تا ولرم شود؛ با آب گرم، مایع ظرفشویی و اسفنج نرم بشویید و کاملاً خشک کنید؛ برای ظرف روکش‌دار سیم ظرفشویی و کفگیر فلزی به کار نبرید و برای چدن خام آبدیده کردن را فراموش نکنید. در جدول مشخصات محصولات ماراتن، شست‌وشو با دست و ماشین ظرفشویی ذکر شده، ولی شست‌وشوی ملایم با دست به عمر پوشش کمک می‌کند. جزئیات کامل، از لکه‌های سوختگی تا آبدیده کردن، در راهنمای تمیز کردن و نگهداری قابلمه چدن آمده است.
قبل از خرید، از اصل بودن چدن مطمئن شوید
بخشی از تجربه‌های بد خریداران با «قابلمهٔ چدنی» در واقع به ظرفی برمی‌گردد که اصلاً چدن نیست یا کیفیت ریخته‌گری پایینی دارد. وزن نامتناسب، دیوارهٔ نازک یا پوشش ناصاف از نشانه‌هایی است که باید به آن دقت کنید. برای اینکه پولتان را درست خرج کنید، نکته‌های مطلب تشخیص قابلمه چدن اصل از تقلبی را پیش از خرید مرور کنید.
سؤالات متداول
بزرگ‌ترین عیب قابلمه چدن چیست؟
برای بیشتر خریداران، وزن زیاد. بعد از آن، دیر گرم شدن و حساسیت به ضربه و تغییر ناگهانی دما. در چدن خام، زنگ‌زدگی و نیاز به آبدیده کردن هم به این فهرست اضافه می‌شود.
معایب قابلمه چدن گرانیت چیست؟
قابلمهٔ چدنی با پوشش گرانیت همان وزن و همان کندی گرم شدن چدن را دارد و دسته‌اش اگر چدنی باشد داغ می‌شود. علاوه بر این، پوشش داخلی به سیم ظرفشویی، مواد ساینده، ابزار فلزی و شوک حرارتی حساس است. در عوض آبدیده کردن نمی‌خواهد و سطح داخلی‌اش زنگ نمی‌زند.
آیا قابلمه چدن برای پخت برنج مناسب است؟
بله. کف ضخیم و حرارت پایدار چدن، اگر ظرف آرام گرم شود، به دم کشیدن یکدست برنج و ته‌دیگ یکنواخت‌تر کمک می‌کند. فقط شعله را از ابتدا زیاد نکنید و بگذارید ظرف آرام گرم شود.
آیا قابلمه چدن روی اجاق القایی کار می‌کند؟
چدن به‌خاطر خاصیت مغناطیسی آهن با اجاق القایی سازگار است. در توضیحات محصولات ماراتن هم آمده که این ظروف روی اجاق گاز، شعلهٔ مستقیم و اجاق القایی قابل استفاده‌اند.
چرا دستهٔ قابلمه چدن داغ می‌شود و چه کنیم؟
چون دسته معمولاً از همان چدن بدنه است و گرما را منتقل می‌کند. همیشه از دستگیره یا دستکش آشپزخانه استفاده کنید یا یک دستهٔ سیلیکونی روی آن بکشید.
قابلمه چدن ایرانی ارزش خرید دارد؟
اگر سبک آشپزی‌تان با پخت آرام سازگار است و ظرف را از فروشنده‌ای می‌خرید که مشخصات جنس بدنه، پوشش و درب را شفاف اعلام می‌کند، بله. قابلمه‌های ماراتن ساخت تبریزند و بدنه و دستهٔ چدنی، پوشش داخلی گرانیت و درب پیرکس دارند.
اگر مزایای چدن برایتان از معایبش مهم‌تر است، همهٔ سایزها و طرح‌ها را در دستهٔ قابلمه چدن ماراتن کالا ببینید؛ قیمت به‌روز هر مدل در صفحهٔ همان محصول آمده و خرید با گارانتی ۶ ماهه و تحویل اکسپرس انجام می‌شود. برای مشاوره در انتخاب سایز یا سرویس، یا خرید عمده با قیمت تولیدی، از صفحهٔ تماس با ما با ماراتن کالا در ارتباط باشید.
